Mỡ máu là gì?
Mỡ máu bao gồm 2 loại chính là cholessterol và triglycerit, trong đó cholesterol gồm có cholesterol tốt (cholesterol cao), cholesterol xấu (cholesterol thấp), và cholesterol toàn phần, chiếm tỉ lệ rất cao (60 - 70%). Cholesterol là một chất béo có ở màng tế bào của hết thảy các mô tổ chức trong thân thể và được vận chuyển trong huyết tương của con người. phần nhiều cholesterol được gan tổng hợp nên từ các chất béo bão hòa, một phần nhỏ cholesterol được tiếp nhận từ thức ăn như: trứng, sữa, não, thịt đỏ (thịt bò, thịt chó, ngan, dê, cứu), mỡ động vật, lòng lợn, lòng bò, tôm. Đặc điểm của cholesterol kém tan trong nước, nó không thể tan và di chuyển trong máu mà phải nhờ vào lipoprotein (lipoprotein là một chất do gan tổng hợp ra và tan trong nước mang theo cholesterol). Cholesterol rất cần cho sự hoạt động của màng các tế bào trong thân, cần cho sự hoạt động của thân thể để sinh sản ra một nội tiết tố và cholesterol cũng là thành phần rất quan yếu của muối mật. Cholesterol tốt (HDL-C) có vai trò làm cho thành động mạch mềm mại để lưu thông máu tốt hơn và có khả năng bảo vệ thành huyết mạch, trong khí đó cholesterol xấu (LDL- C) làm cho xơ vữa thành động mạch.
Cholesterol xấu càng cao càng làm cho xơ vữa động mạch, từ đó sẽ hạn chế lưu thông máu
Triglycerit là chất gì? Là chất do dư thừa của axít béo không được chuyển thành cholesterol ở gan (khi chất axít béo loại tự do được kết nạp qua gan sẽ được chuyển thành cholesterol, nếu lượng axít béo bị dư thừa sẽ trở nên triglycerit). Tại gan chất triglycerit sẽ phối hợp với chất apoprotein (do gan sinh sản ra) và được đưa ra khỏi gan dưới dạng lipoprotein có tỉ trọng thấp.
Mỡ máu cao do đâu?
Mỡ trong máu cao có liên quan khăng khít đến nếp ăn uống cũng như chế độ sinh hoạt của mỗi con người, đặc biệt là NCT. do vậy, mỡ máu cao là một chứng bệnh gặp khá phổ quát ở NCT. Hay gặp nhất trong trong chứng tăng cholesterol máu là do chế độ dinh dưỡng không hợp lý như: ăn nhiều mỡ động vật, phủ tạng động vật, lòng đỏ trứng, sữa toàn phần, bơ, thịt đỏ (thịt chó, bò, trâu), lòng động vật, tôm… trong các bữa ăn hàng ngày. Tiếp đến là người béo phì, lười vận động, ngoại giả có thể gặp do di truyền hoặc mắc một số bệnh về rối loạn chuyển hóa như đái tháo đường. Đối với tăng triglycerit hay gặp nhất là do uống quá nhiều rượu, béo phì, di truyền, lười vận động hoặc rối loạn gen chuyển hóa.
Mỡ máu cao gây tác hại gì cho sức khỏe?
Cholesterol xấu càng cao càng làm cho xơ vữa động mạch, từ đó sẽ hạn chế lưu thông máu, thậm chí tạo điều kiện cho việc hình thành cục máu đông hoặc các mảng xơ vữa bong ra gây tắc mạch, nhất là tắc mạch vành (nhồi máu cơ tim) hoặc tắc mạch não (nhũn não) gây đột quỵ.
Với loại triglycerit, khi nào có sự mất thăng bằng giữa lipit vào gan và lipit ra khỏi gan, mỡ sẽ tích lại trong gan, nghĩa là triglycerit tăng sẽ gây nên gan nhiễm mỡ. Gan bị nhiễm mỡ sẽ hạn chế chức năng sản xuất ra chất apoprotein do đó sẽ làm cho lượng axít béo vào gan quá lớn càng làm cho gan nhiễm mỡ nặng hơn. Gan nhiễm mỡ từ nhẹ dẫn đến nặng và rút cuộc là xơ gan. Bệnh xơ gan cho đến nay chưa có thuốc đặc hiệu để chữa trị. ngoại giả, nếu tăng quá cao triglycerit máu, sẽ có nguy cơ gây viêm tụy cấp tính.
Khi nào gọi là mỡ máu cao?
Cholesterol toàn phần trong máu thông thường có chỉ số < 5,2mmol/l, khi chỉ số này tăng trên 5,2mmol/lít là bắt đầu cao. Với loại HDL-C chỉ số trong máu ở người bình thường là ≥ 0,9mmol/l, chỉ số này càng cao càng tốt. Với loại LDL-C trong máu người bình thường có chỉ số là dưới 3,4mmol/l, khi chỉ số này vượt quá trên 3,4 mmol/l, được gọi là cao.
Khi triglycerit máu trên 2,26 mmol/l được gọi là triglycerit cao. Khi tăng cả cholesterol xấu và triglycerit, được gọi là tăng mỡ máu hỗn tạp.
NCT nên dùng dầu thực vật trong các bữa ăn hàng ngày và ăn cá từ 2 - 3 lần thay thịt trong một tuần. Hạn chế ăn tôm, các loại thịt đỏ, lòng động vật. Cần tăng cường ăn rau, hoa quả. Hạn chế hoặc bỏ hẳn rượu bia, nhất là người có bệnh về tim mạch, tăng huyết áp. Không nên ăn quá nhiều tinh bột. Tăng cường tập thể dục đều đặn hoặc chơi các môn thể thao nhẹ nhõm như: đi bộ, chơi cầu lông, bơi, tập thể dục dưỡng sinh… Nên đi khám bệnh định kỳ để được chỉ định xét nghiệm mỡ máu và khi mỡ máu cao cần điều trị làm theo chỉ định và tư vấn của thầy thuốc, không nên tự động mua thuốc để điều trị nếu không có chuyên môn về y học.
PGS.TS. BÙI KHẮC HẬU
